Day 4: Đọc JD tuyển dụng như Product Designer
Bài trước mình có đề cập về việc bạn không biết bạn đang thiếu gì. Và bài hôm nay chính là công cụ để tìm ra đúng điều đó đang nằm ngay trong JD bạn đã từng đọc qua rồi bỏ.
Hầu hết designer đọc JD theo một cách rất giống nhau: Lướt requirement ⇒ Xem lương và phúc lợi ⇒ Kéo lại requirement để check xem mình có match không ⇒ Nếu thiếu hai ba thứ thì thôi, bỏ qua.
“Yêu cầu 3 năm kinh nghiệm, mình mới có 2. Thôi.”
“Cần biết Figma + Protopie + biết code cơ bản. Mình không code được. Bỏ qua.”
“JD này yêu cầu cao nhỉ. Thôi bỏ qua.”
Quen không? Chắc ai cũng từng đọc JD kiểu đó, nhưng vấn đề không nằm ở việc bạn thiếu skill. Vấn đề là bạn đang đọc sai.
JD không được viết để mô tả bạn
JD viết tắt của Job description nghĩa là mô tả công việc và bạn nghĩ đó là đang mô tả công việc sẽ cần được làm, ứng viên phải đáp ứng những yêu cầu trên đó. Đúng nhưng chưa đủ, thực chất JD được viết để mô tả vấn đề của công ty.
Mỗi dòng requirement không hẳn là một tiêu chuẩn bạn phải đáp ứng. Nó là một tín hiệu công ty đang thiếu thứ gì, đang đau ở đâu, đang cần ai vào để lấp đúng chỗ trống đó.
JD không phải danh sách skill. Nó là danh sách những thứ công ty đang thiếu và họ đang cần người hiểu được điều đó trước khi apply.
Khi bạn đọc JD như một ứng viên, bạn hỏi: “Mình có đáp ứng đủ điều kiện không?”
Khi bạn đọc JD như một người làm sản phẩm, bạn hỏi: “Họ đang cần giải quyết vấn đề gì?”
Hai câu hỏi đó dẫn đến hai cách đọc hoàn toàn khác nhau. Và cách đọc JD theo từng layer là cách hay nhất để tiếp cận doanh nghiệp.
Layer 01: Họ đang cần gì nhất?
JD có thể ghi đủ thứ trên trời dưới biển. Nhưng không phải tất cả đều quan trọng như nhau. Luôn có một hoặc hai thứ là core. Là thứ mà nếu bạn không có, mọi thứ khác đều vô nghĩa.
Đọc kỹ những gì được nhắc đến nhiều hơn một lần. Đọc thứ tự xuất hiện, bởi vì thứ được ghi đầu tiên thường là thứ họ cần nhất. Và đọc cả ngữ điệu: “Có kinh nghiệm về X là bắt buộc” khác hoàn toàn với “biết X là lợi thế“.
Nếu JD nhấn mạnh Research, phỏng vấn user:
→ Họ đang ra quyết định mà không có data thật
Nếu JD nhấn mạnh UI, visual, ship nhanh:
→ Họ đang cần execution, không phải strategy
Nếu JD nhấn mạnh Stakeholder, alignment:
→ Họ đang có xung đột nội bộ chưa giải được
Layer 02: Sản phẩm đang ở giai đoạn nào?
JD phản ánh stage của sản phẩm nhiều hơn là level của bạn. Một công ty phát triển ở giai đoạn đầu cần người khác hoàn toàn so với một công ty đang scale up dù cả hai đều ghi “UI/UX Designer” trên tiêu đề.
Early stage (giai đoạn đầu) – Cần generalist: Làm được nhiều thứ, chịu được mơ hồ, không cần spec chi tiết mới bắt đầu được
Growth stage (giai đoạn phát triển) – Cần optimiser: Đọc được số liệu, biết đâu là điểm nghẽn, A/B test và iterate nhanh
Mature/Maintain stage (giai đoạn duy trì) – Cần specialist: Đi sâu vào một mảng chẳng hạn thuần research, interaction design, hoặc design system
Cách nhận ra:
Startup giai đoạn đầu thường dùng từ “tự chủ”, “linh hoạt”, “môi trường năng động”.
Công ty growth dùng “data-driven”, “experiment”, “metrics”.
Công ty lớn hơn dùng “process”, “cross-functional”, “ownership”.
Layer 03: Vai trò thật của bạn nếu vào đó sẽ là gì?
Đây là layer quan trọng nhất và ít người đọc có thể nhìn đến nhất
Sau khi hiểu họ cần gì và đang ở giai đoạn nào, chúng ta tư duy thêm một chút: Nếu mình vào đây, mình sẽ thực sự làm gì trong những ngày làm việc đầu?
Bạn sẽ làm pixel? Đi nói chuyện với user? Ngồi với PM để phân tích requirement? Hay cả ba? Đây chính xác là lúc bạn nhận ra mình đang apply vào một JD kiểu Day 3
Layer 3 là cách bạn biết mình sẽ là một trong ba role hay là cả ba. Và biết điều đó trước khi vào đôi khi sẽ tốt hơn việc biết sau khi đã nhận offer đúng không
Câu hỏi thay đổi khi bạn đọc khác đi
Tôi hay truyền đạo với các bạn trong team tôi rằng, đổi góc nhìn (pov) đi thì sẽ thấy mindset và vấn đề mình gặp phải có nhiều cách để tháo gỡ lắm. Đọc JD cũng như vậy.
Mình có đủ điều kiện apply không? →Công ty đang thiếu gì và mình có thể lấp được chỗ nào?
Mình chưa đủ giỏi cho JD này →Mình mạnh ở layer nào trong ba layer đó?
JD này yêu cầu cao quá →Sản phẩm này đang ở stage nào và stage đó có phải là nơi mình muốn đóng góp không?
Khi đọc JD theo cách này, bạn không còn dùng JD để xem mình có được nhận hay không. Bạn dùng JD như một bản đồ để biết mình đang đứng ở đâu, và muốn đi về hướng nào.
Bạn không cần đọc đi đọc lại JD. Bạn cần đọc JD đúng cách và đặt câu hỏi đúng sau khi đọc xong.
Nhưng khi đã có bản đồ rồi, câu hỏi tiếp theo mới thật sự khó: Bạn muốn đi theo hướng nào? Specialist hay generalist? Đi sâu hay đi rộng? Và câu hỏi đó có một cách trả lời mà hầu hết designer đang làm ngược.
Bài tiếp theo: Câu hỏi “tôi nên là gì?” và tại sao hầu hết chúng ta đang trả lời nó theo cách sai hoàn toàn.