Day 3: Một người làm việc bằng ba
Dạo gần đây nếu bạn lướt LinkedIn hoặc đọc JD tuyển dụng, bạn sẽ dễ bắt gặp một mô tả kiểu như thế này:
Tuyển dụng UI/UX (Product design), yêu cầu:
- Thiết kế UI cho mobile
- Có kinh nghiệm UX research, phỏng vấn người dùng là một lợi thế
- Biết cách làm việc với dev, stakeholder
- Được tham gia định hướng và phát triển sản phẩm
Nghe quen không? Và phần lớn chúng ta đọc xong sẽ nghĩ:
“Ừ, bình thường mà” hoặc “Được tham gia nhiều thứ, học được nhiều kỹ năng, ngon đấy chứ.”
Nhưng nếu dừng lại một chút: đó không phải một role. Đó là ba role gộp lại trong một mức lương.
Vậy tại sao lại có những JD tuyển dụng như vậy, thậm chí ngày càng nhiều. Đương nhiên ko phải nhà tuyển dụng muốn tuyển người giỏi mà vì thị trường đang yêu cầu họ trở thành người có vai trò đa năng hơn và điều đó đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn nhiều.
Tại sao lại như vậy?
Ba vai, một ghế
Không có gì sai khi doanh nghiệp muốn nhiều từ một người đặc biệt khi ngân sách còn hạn chế hoặc đơn giản họ thà chọn người có khả năng multi hơn quá nhiều người làm những công việc mà một người có thể làm được. Để hiểu tại sao JD kiểu này tồn tại, cần nhìn vào ba lý do thật sự:
Lý do 1: Đa số SME và startup Việt Nam chưa đủ lớn để tách role. Một người làm tất cả là bài toán tối ưu chi phí, không phải thiếu hiểu biết.
Lý do 2: Người tuyển dụng thường là PM hoặc Founder. Họ biết mình cần gì nhưng không biết phân biệt các role. Nên họ ghi tất cả vào một JD cho chắc.
Lý do 3: Thị trường Việt Nam chưa đủ designer chuyên sâu từng mảng. Full-stack designer không phải là lựa chọn, đó là thực tế của nguồn cung hiện tại.
Kết quả: Nhiều designer đang làm việc của một UI Designer, một UX Researcher và thậm chí kiêm BA trong cùng một ngày làm việc, với cùng một mức lương.
Cái gì cũng biết thành ra không biết cái gì
Đây là điểm mà mình muốn nói đến trong bài: Làm nhiều thứ và làm tốt nhiều thứ là hai chuyện khác nhau hoàn toàn.
Khi bạn làm full-stack designer ở một công ty nhỏ, bạn có một thứ rất quý: Bức tranh toàn cảnh. Bạn hiểu sản phẩm từ đầu đến cuối, từ research đến pixel đến handoff. Không phải ai cũng có điều đó. Tuy nhiên, đánh đổi với điều đó là những thứ mà không ai chỉ ra cho bạn:
01. Chiều sâu trong ngành
Phỏng vấn user, tổng hợp insight, loại bỏ bias. Bạn có làm research, nhưng chưa chắc cái bạn làm đã làm phù hợp với tổ chức. Và vì không ai review, bạn không biết mình đang thiếu điều gì, cải thiện ra sao.
02. Ngôn ngữ của business
Bạn làm theo brief, theo yêu cầu của PM/PO hoặc Founder. Nhưng bạn có hiểu tại sao tính năng đó được ưu tiên không? Conversion funnel, retention, unit economics… những thuật ngữ chuyên môn và thậm chí hàn lâm, chưa nghe qua, tiếp xúc qua lại là những thứ giúp bạn ngồi vào bàn quyết định, không chỉ ngồi vào bàn thực thi.
03. Feedback loop thật sự
Ở công ty nhỏ, bạn bàn giao thiết kế là xong. Hiếm khi có ai ngồi cùng bạn đo xem thiết kế đó có hiệu quả không. Không có feedback loop → không có growth loop.
Làm full-stack designer không phải điểm yếu. Điểm yếu là làm full-stack mà không biết mình đang giỏi ở đâu và mỏng ở đâu.
Thị trường lớn hơn như fintech, ngân hàng, e-commerce vẫn giữ vài role rõ hơn. Khi bạn apply vào đó, họ không hỏi bạn làm được bao nhiêu thứ. Họ hỏi bạn giỏi thứ nào. Và câu hỏi đó bắt đầu bằng một thứ rất cụ thể: Bạn đọc JD như thế nào?
Hầu hết designer đọc JD để xem mình có đủ điều kiện apply không. Nhưng có một cách đọc khác, đọc JD để hiểu công ty đang thật sự cần gì và mình đang mạnh hay yếu ở chỗ nào trong đó.
Đó là thứ mình sẽ nói ở bài tiếp theo.
Bài tiếp theo: Đọc một JD tuyển dụng như Product Designer thực thụ và tìm ra chính xác bạn đang thiếu gì.